« على اليد » تسلّط و استيلا استفاده مىشود ؟ فقها در باب مقبوض به سوم « 1 » به حديث « على اليد » استناد و حكم به ضمان كرده‌اند ؛ در حالى كه در اين مورد ، با حضور صاحب مال ، گيرنده ، استيلائى بر مال ندارد ؛ و بلكه مال تلف شده در اختيار مالك است ؛ امّا از طرف گيرنده ، « يد » وجود دارد . از اين رو ، نمىتوان گفت در مواردى كه « يد » وجود دارد ، امّا تسلّط و استيلائى نيست ، از شمول حديث « على اليد » خارج است و ضمان نيست . به عبارت ديگر ، نمىتوان وجود و عدم ضمان را دائر مدار استيلا و عدم آن قرار داد . و اگر كسى بگويد در همين مورد نيز استيلاى نسبى وجود دارد ، پاسخش اين است كه اين عنوان همراه با تكلّف است و عرف كه در اين موارد حاكم است ، استيلاى نسبى را استيلا نمىداند . نكته ديگرى كه تذكر به آن در اين زمينه لازم مىباشد ، اين است كه علّامه حلّى رحمه الله در كتاب « تذكرة الأحكام » مسأله‌اى را مطرح نموده و مىفرمايد : « ولو دخل دار غيره أو بستانه لم يضمن بنفس الدخول من غير استيلاء سواء دخلها بإذنه أو به غير إذنه وسواء كان صاحبها فيها أو لم يكن » « 2 » ؛ اگر كسى به منزل يا باغ ديگرى داخل شود ، بدون استيلا و تسلط بر آن ، به صرف دخول ضامن آن نيست ؛ چه با اذن صاحبش داخل شده باشد و چه بدون اذن وارد آنجا شده باشد ؛ و هم‌چنين فرق نمىكند كه صاحب ملك در آن‌جا حضور داشته باشد و يا حضور نداشته باشد .

--> ( 1 ) . عبارت است از اين كه فردى جهت خريدن شيئى به مغازه رود و در موقعى كه آن را بر مىدارد و نگاه مىكند ، از دستش بيفتد و تلف شود . ( 2 ) . العلّامة الحلّى ، تذكرة الفقهاء ، ج 2 ، ص 377 ، ( چاپ حجرى ) .